Cookies Policy
X

This site uses cookies. By continuing to browse the site you are agreeing to our use of cookies.

I accept this policy

Find out more here

The Sociological Myth: A 1954 Controversy on Secularization Narratives

No metrics data to plot.
The attempt to load metrics for this article has failed.
The attempt to plot a graph for these metrics has failed.
The full text of this article is not currently available.

Brill’s MyBook program is exclusively available on BrillOnline Books and Journals. Students and scholars affiliated with an institution that has purchased a Brill E-Book on the BrillOnline platform automatically have access to the MyBook option for the title(s) acquired by the Library. Brill MyBook is a print-on-demand paperback copy which is sold at a favorably uniform low price.

Access this article

+ Tax (if applicable)
Add to Favorites
You must be logged in to use this functionality

image of Journal of Religion in Europe

The term ‘sociology’ in 1950s theological discourse had connotations far beyond the field known as pastoral sociology. When in 1954 the Dutch theologian Henk Berkhof criticized “the sociological myth” that he saw permeating the churches in his country, at stake was not the legitimacy of pastoral sociology such as practiced by Wim Banning, among others, but the missionary priorities of churches in societies increasingly perceived as ‘modern’ and ‘secular.’ This article shows that, for Berkhof, ‘sociology’ was synonymous to a ‘quantitative’ mode of thinking that manifested itself most prominently in secularization narratives of a sort popularized by reform-oriented missionary theologians such as Hans Hoekendijk. A close reading of the debate following Berkhof’s attack on “the sociological myth” reveals that ‘sociology’ served as shorthand for sustained attention to the questions and concerns of “modern men,” which in turn presupposed a rather untraditional understanding of the relation between ‘church’ and ‘world’ as well as a historicist account of the relation between past and present.

Affiliations: 1: Leiden University / University of Groningen, h.j.paul@hum.leidenuniv.nl; h.j.paul@rug.nl

10.1163/18748929-00902005
/content/journals/10.1163/18748929-00902005
dcterms_title,pub_keyword,dcterms_description,pub_author
10
5
Loading
Loading

Full text loading...

/content/journals/10.1163/18748929-00902005
Loading

Data & Media loading...

1. Amsterdam, International Institute of Social History, W. Banning papers, inv. no. 245.
2. Leiden, Leiden University Library, H. Berkhof papers (bpl 3523/3), inv. nos. 209–212.
3. ———, K. H. Miskotte papers, inv. no. mis1.
4. Utrecht, Utrecht Archives, archive Theological Seminary of the Netherlands Reformed Church, boxes 20, 23.
5. Banning W. , Moderne maatschappij-problemen: een beschrijvende analyse van krachten en processen in de hedendaagse maatschappij ten dienste van predikanten, maatschappelijke werkers en werksters, wika’s, en anderen (Haarlem: Erven F. Bohn, 1953).
6. ———, “"Kernproblemen der secularisatie",” In de Waagschaal Vol 9 (1954), 133134.
7. Barth Karl , Die Unordnung der Welt und Gottes Heilsplan: Vortrag gehalten an der Weltkirchenkonferenz in Amsterdam, 23. August 1948 (Zurich: A. G. Zollikon, 1948).
8. ———, “"No Christian Marshall Plan",” The Christian Century Vol 65 (1948), 13301333.
9. Berkhof H. , Die Theologie des Eusebius von Caesarea (Amsterdam: Uitgeversmaatschappij Holland, 1939).
10. ———, Geschiedenis der kerk (Nijkerk: G. F. Callenbach, [1941]).
11. ———, De kerk en de keizer: een studie over het ontstaan van de Byzantinistische en de theocratische staatsgedachte in de vierde eeuw (Amsterdam: Uitgeversmaatschappij Holland, 1946).
12. ———, Europa, de verloren zoon (The Hague: J. N. Voorhoeve, 1948).
13. ———, De crisis der middenorthodoxie (Nijkerk: G. F. Callenbach, 1951).
14. ———, “Kerk en zending,” In de Waagschaal 6 (1951), 260, 264.
15. ———, Christus en de machten (Nijkerk: G. F. Callenbach 1953).
16. ———, “Tegen de bierkaai?” In de Waagschaal 9 (1954), 37–39, 53–54, 71–72.
17. ———, “"Banning en de Hervormde Kerk",” Sociologisch Bulletin Vol 12 (1958), 25.
18. Dronkers A. , “"Inventarisering der gemeente",” Woord en Dienst Vol 2 (1953), 251252.
19. Faber A. , “"Criterium der (on)godsdienstigheid",” Kerk en Wereld Vol 45, no. 35 (1953), 45.
20. Graaf, J. de, “Enkele kanttekeningen bij het begrip saecularisatie,” in H. Faber et al., Uitzichten: vrijzinnig protestantse bijdragen (Delft: W. Gaade, 1953), 2746.
21. Groot, F. G. de, “"Kernproblemen der secularisatie",” In de Waagschaal Vol 9 (1954), 188189.
22. Hoekendijk J. C. , “"Gesprek onder-weg: enkele vragen naar aanleiding van dr. H. Berkhof’s artikel “Kerk en zending” in “In de Waagschaal”, 18 mei 1951",” In de Waagschaal Vol 6 (1951), 348350.
23. ———, “"Rondom het apostolaat",” Wending Vol 7 (1952), 547566.
24. ———, “"Aanloop naar de evangelistiek V (slot): kleine boekenparade",” Woord en Dienst Vol 3 (1954), 258259.
25. Jackson, M. J., “"No New Gospel",” Theology Vol 69 (1966), 539544.
26. Jong, P. de, “"De betekenis van het sociologisch onderzoek voor de kerk",” Woord en Dienst Vol 2 (1953), 223224.
27. ———, “"Uit de werkplaats van het Sociologisch Instituut",” Woord en Dienst Vol 2 (1953), 272.
28. K[loek], P., “Kerkbezoek 1952,” Leids Hervormd Kerkblad 13, no. 18 (1953).
29. Lam Anton B. , “"Om de jeugd van de kerk (ii): de wereld pleegt inbraak",” In de Waagschaal Vol 9 (1953), 114.
30. Matthes Joachim , Die Emigration der Kirche aus der Gesellschaft (Hamburg: Furche Verlag, 1964).
31. Miskotte K. H. , Als de goden zwijgen: over de zin van het Oude Testament (Amsterdam: Uitgeversmaatschappij Holland, 1956).
32. N. N., “Hervormd kerkbezoek in de Sleutelstad,” Leidsch Dagblad (1 May 1953).
33. ———, “Hervormde lidmaten krijgen folder over kerkbezoek,” Nieuwe Leidsche Courant (11 December 1953).
34. ———, “Uit de gemeente,” Leids Hervormd Kerkblad 13, no. 22 (1953), 1.
35. Oppenheimer K. E. H. , “De oorzaken der onkerkelijkheid,” Leids Hervormd Kerkblad 13, no. 31 (1953), "1–2 and 13, no. 32 (1953), 1–2." Reprinted in Woord en Dienst Vol 2 (1953), 270271, 286–287.
36. P[op], F. J., review of De kerk maar sluiten? by N. G. J. van Schouwenburg, Woord en Dienst 3 (1954), 31.
37. Rietveld Boudewijn , Saecularisatie als probleem der theologische ethiek: inzonderheid in verband met gedachten van Dietrich Bonhoeffer and Friedrich Gogarten (The Hague: Van Keulen, 1957).
38. Sangers W. , “"Noodgebied!”" Woord en Dienst Vol 2 (1953), 272273.
39. Schouwenburg, N. G. J. van, De kerk maar sluiten? (Baarn: Het Wereldvenster, 1953).
40. Smits P. , Kerk en stad: een godsdienst-sociologisch onderzoek met inbegrip van een religiografie van de industriestad Enschede (The Hague: Boekencentrum, 1952).
41. Sorel Georges , From Georges Sorel: Essays in Socialism and Philosophy, ed. John L. Stanley, trans. John & Charlotte Stanley (New York: Oxford University Press, 1976).
42. ———, Réflexions sur la violence, 6th ed. (Paris: Marcel Ravière, 1925).
43. Spanjaard, Salco Herman, De Christusverkondiging aan de buitenkerkelijke mens (Groningen: J. B. Wolters, 1954).
44. Touw H. C. , “"Kerkelijke kroniek",” Wending Vol 9 (1954), 101111.
45. V[ossers], D. J., “"Uit de gemeente",” Leids Hervormd Kerkblad Vol 13, no. 40 (1953), 1.
46. Visser M. A. , “"Benadering van het Groninger land",” Woord en Dienst Vol 2 (1953), 334.
47. Warners J. D. P. , “"Crisis-ziekten",” In de Waagschaal Vol 9 (1954), 114115.
48. ———, “"De slechte wereld",” In de Waagschaal Vol 9 (1954), 184185.
49. Weber Alfred , Kulturgeschichte als Kultursoziologie, 2nd ed. (Munich: R. Piper, 1950).
50. Wickham E. R. , Church and People in an Industrial City (London: Lutterworth Press, 1957).
51. ———, “Religion and the Sociologists,” The Guardian (28 April 1961).
52. Wilde, A. de, “"Het nihilisme en de kerk",” Kerk en Wereld Vol 46, no. 40 (1954), 12.
53. Bagshaw Paul , The Church Beyond the Church: Sheffield Industrial Mission 1944–1994 (Sheffield: Industrial Mission in South Yorkshire, 1994).
54. Beek et al., A. van de, Waar is God in deze tijd? De betekenis van de geschiedenis in de theologie van dr. H. Berkhof (Nijkerk: Callenbach, 1994).
55. Bellah Robert N. , “"Between Religion and Social Science",” in Bellah, Beyond Belief: Essays on Religion in a Post-Traditional World (New York: Harper & Row, 1970), 237259.
56. Benford Robert D. , & Snow David A. , “"Framing Processes and Social Movements: An Overview and Assessment",” Annual Review of Sociology Vol 26 (2000), 611639. http://dx.doi.org/10.1146/annurev.soc.26.1.611
57. Blei Karel , De Nederlandse Hervormde Kerk: haar geschiedenis en identiteit (Kampen: Kok, 2000).
58. Bos, Maarten van den, “"De voorlichting der sociologie: sociologie, religie en de Nederlandse Hervormde Kerk, 1945–1965",” Wapenveld Vol 63, no. 2 (2013), 1016.
59. Brewitt-Taylor Sam , “"The Invention of a ‘Secular Society’? Christianity and the Sudden Appearance of Secularization Discourses in the British National Media, 1961–4",” Twentieth Century British History Vol 24 (2013), 327350. http://dx.doi.org/10.1093/tcbh/hwt012
60. Dols Chris , Fact Factory: Sociological Expertise and Episcopal Decision Making in the Netherlands, 1946–1972 (Nijmegen: Valkhof Pers, 2015).
61. Gavera, Peter John , “"The Theology of Hendrikus Berkhof: A Critical Analysis of Aspects of a Contemporary Design of Mediation Theology”" (PhD thesis, Free University Amsterdam, 2010).
62. Gill Robin , Theology in a Social Context, vol. 1 (Farnham & Burlington, VT: Ashgate, 2012).
63. Glasner Peter E. , The Sociology of Secularisation: A Critique of a Concept (London: Routledge & Kegan Paul, 1977).
64. Gurp, Pieter van, Kerk en zending in de theologie van Johannes Christiaan Hoekendijk (1912–1975): een plaatsbepaling (Haarlem: AcaMedia, 1989).
65. Jongeneel J. A. B. , “"De Nederlandse apostolaatstheologie: haar geschiedenis en vitaliteit",” Kerk en Theologie Vol 49 (1998), 93108.
66. Knippenberg Hans , De religieuze kaart van Nederland: omvang en geografische spreiding van de godsdienstige gezindten vanaf de Reformatie tot heden (Assen & Maastricht: Van Gorcum, 1992).
67. Laeyendecker L. ,, “"Banning: sociologie, kerk en theologie",” in Bomhoff-van Rhijn M. L. et al., Banning als denker (Utrecht: De Ploeg, 1988), 5272.
68. ———, “"Sociologen en bisschoppelijk beleid",” Religie en Samenleving Vol 10 (2015), 4462.
69. Lübbe Hermann , Säkularisierung: Geschichte eines ideenpolitischen Begriffs (Freiburg & Munich: Karl Alber, 1965).
70. Mantle John , Britain’s First Working-Class Priests: Radical Ministry in a Post-War Setting (London: SCM Press, 2000).
71. Meijering E. P. , Hendrikus Berkhof (1914–1995): een theologische biografie (Kampen: Kok, 1997).
72. Molendijk Arie L. , “Praktische Theologie und Religionssoziologie in den Niederlanden,” in Wilhelm Gräb & Birgit Weyel (eds.), Praktische Theologie und protestantische Kultur (Gütersloh: Chr. Kaiser, 2002), 453468.
73. Nowak Kurt , “"Zur protestantischen Säkularismus-Debatte um 1930: ein begriffsgeschichtlicher Rückblick in die Prägephase einer Verdammungskategorie",” Wissenschaft und Praxis in Kirche und Gesellschaft Vol 69 (1980), 3751.
74. Oppenheimer-Dekker Arentje , “Korte levensschets van de auteur,” in K. E. H. Oppenheimer, Het kostbare leven: overpeinzingen, observaties, herinneringen (The Hague: Boekencentrum, 1987), 9–38.
75. Paul Herman , “"Religion and the Crisis of Historicism: Protestant and Catholic Perspectives",” Journal of the Philosophy of History Vol 4 (2010), 172194. http://dx.doi.org/10.1163/187226310X509510
76. ———, Het moeras van de geschiedenis: Nederlandse debatten over historisme (Amsterdam: Bert Bakker, 2012).
77. ———, Ziektegeschiedenissen: de discursieve macht van secularisatieverhalen (Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, 2013).
78. ———, “"De erfenis van Wickham: naar een nieuwe fase in het secularisatieonderzoek",” Tijdschrift voor Geschiedenis Vol 127 (2014), 107128. http://dx.doi.org/10.5117/TVGESCH2014.1.PAUL
79. Petter, Frank Anthonie, Profanum et promissio: het begrip wereld in de missionaire ecclesiologieën van Hans Hoekendijk, Hans Jochen Margull en Ernst Lange (Zoetermeer: Boekencentrum, 2002).
80. Pollack Detlev , Säkularisierung: ein moderner Mythos? Studien zum religiösen Wandel in Deutschland (Tübingen: J. C. B. Mohr, 2003).
81. Porter Theodore M. , Trust in Numbers: The Pursuit of Objectivity in Science and Public Life (Princeton: Princeton University Press, 1995).
82. Rasker A. J. , De Nederlandse Hervormde Kerk vanaf 1795: geschiedenis, theologische ontwikkelingen en de verhouding tot haar zusterkerken in de negentiende en twintigste eeuw , 3rd ed. (Kampen: Kok, 1986).
83. Roberts Richard H. , “Theology and the Social Sciences,” in Roberts, Religion, Theology, and the Human Sciences (Cambridge: Cambridge University Press, 2002), 190–214.
84. Wils Kaat , “"De verleiding van de sociologie: Belgische en Nederlandse katholieken en het positivisme (1880–1914)",” Trajecta Vol 6 (1997), 156173.
85. Ziemann Benjamin , Katholische Kirche und Sozialwissenschaften 1945–1975 (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2007).
86. Zunneberg Herman , Willem Banning (1888–1971): een onderzoek naar de verhouding van zijn spiritualiteit tot zijn sociaal-politiek engagement (The Hague: Boekencentrum, 1978).
http://brill.metastore.ingenta.com/content/journals/10.1163/18748929-00902005
Loading

Article metrics loading...

/content/journals/10.1163/18748929-00902005
2016-07-24
2018-09-18

Sign-in

Can't access your account?
  • Tools

  • Add to Favorites
  • Printable version
  • Email this page
  • Subscribe to ToC alert
  • Get permissions
  • Recommend to your library

    You must fill out fields marked with: *

    Librarian details
    Your details
    Why are you recommending this title?
    Select reason:
     
    Journal of Religion in Europe — Recommend this title to your library
  • Export citations
  • Key

  • Full access
  • Open Access
  • Partial/No accessInformation